Fryske Akademy

De nieuwe Fryske Akademy vormt sinds 2016 een inspirerende werkomgeving en dynamisch trefpunt voor wetenschappers en onderzoekers van Friesland en de Friese bevolking. Zoals het instituut wetenschap en kennis samenbrengt, zo was het ook de wens van het bestuur om de gebouwen een symbiose te laten aangaan. Geen eenvoudige opgave in een complex dat bestaat uit een aantal monumenten, nieuwbouw en een kerk. Door onder meer licht en lucht vrij spel te geven wisten architecten Jo Janssen en Arabella El Ginawy de verschillende bouwdelen op meesterlijke wijze tot een geheel samen te smelten.

Om de architectonische visie gestalte te geven en een totaal andere sfeer te realiseren moest er meer licht en ruimte komen in de torenloze Noorderkerk. Tevens omdat na de transformatie de kerk de belangrijke functie van onderzoekscentrum met bibliotheek toebedeeld kreeg. Daarom creëerden de architecten een verdieping, in het midden een plein en langs de kerkmuren ondiepe werkcellen.

Pantheon

‘In de cellen profiteren de gebruikers van het daglicht dat via de kerkramen naar binnenvalt. Maar het meest intense licht komt van boven, waar een lichtstraat in de nok van het dak is geplaatst’, zegt architect Jo Janssen. Deze minimale ingreep met een groots effect doet denken aan de oculus in de koepel van het Pantheon in Rome. Want de lichtstraat brengt niet alleen het allermooiste licht in de donkere kerkruimte. Opeens vallen de ruimtelijkheid en een aantal bijzondere bouwdetails veel beter op. ‘Zo heeft het oorspronkelijke plafond de vorm van een omgekeerde boot, die de affiniteit van de negentiende-eeuwse timmerlieden verraadt. Achter het plafond gaat een complexe dakconstructie van spanten en trekstangen schuil. Dit staaltje vakmanschap is een kunstwerk op zich dat met de insnede met bovenin de lichtstraat voor iedereen zichtbaar is gemaakt.’

Natuurgetrouw

Dat de architecten kozen voor een modulaire lichtstraat van Velux, is eigenlijk zo klaar als een klontje. ‘Het systeem heeft een strakke, onopvallende profilering met dichte en te openen raampanelen die er allemaal hetzelfde uitzien. De slanke profielen maken bovendien een optimale lichtinval mogelijk en veroorzaken nauwelijks schaduwwerking.’ De panelen zelf bevatten helder, zonwerend glas, dat een natuurgetrouwe weergave van de lucht, de voorbijdrijvende wolken en het binnenvallende licht garandeert. ‘Dat laatste is vooral belangrijk voor de onderzoekers die bij het bestuderen van hun boeken en kaarten geen kleurverstoringen wensen. Ook is het hellingvlak van het glas minder schuin dan bij andere lichtstraten, waardoor het licht recht naar beneden valt en voor een permanent lichtspel op het plein zorgt.’ En ondanks het ontbreken van zonnewering is van oververhitting volgens Janssen nooit sprake: ‘Gewoon de ramen open zetten en de natuurlijke trek doet zijn werk.’