De Boekenberg

De bibliotheek is ontworpen als een reclame voor lezen; haar zichtbare aanwezigheid en uitnodigende karakter zijn van grote betekenis voor een gemeenschap met 10 procent analfabetisme. Vanuit onder de glazen koepel is de bibliotheek van alle kanten zichtbaar, met name vanaf het aangrenzende marktplein, waar zij verschijnt als één grote boekenberg. Onder de monumentale glazen omhulling wordt schade aan de boeken door zonlicht gecompenseerd door hun normale levensduur van vier jaar als gevolg van slijtage door uitlening.

Gelegen in het centrum van Spijkenisse heeft de bibliotheek, met een totale oppervlakte van 9.300 m², een plek op het marktplein naast de historische dorpskerk. Naast de bibliotheek huisvest het gebouw een milieueducatiecentrum, een schaakclub, een auditorium, vergaderruimten, kantoren en winkels. Het exterieur van de bibliotheek verwijst qua vorm en materialisatie naar de traditionele Nederlandse boerderij, als herinnering aan het agrarische verleden van de stad, die in de afgelopen 40 jaar is gegroeid van boeren­dorp tot Ville Nouvelle.

De bibliotheek moest ruimte bieden aan een aantal andere, deels commerciële functies. Het stapelen van dit niet-bibliotheekprogramma vormt een piramidevormige basis waarop platforms zijn geplaatst die de boekenkasten bevatten en een krachtig symbool vormen. De boekplatforms zijn via brede trappen met elkaar verbonden en vormen samen een doorlopende route van 480 meter rondom de berg naar de top, waar een café panoramisch uitzicht biedt over deze Nederlandse nieuwstad.

Om het voormalige dorpscentrum visueel te verbinden en een duidelijk onderscheid te maken tussen commerciële functies en de bibliotheek, is een ‘deken’ van baksteen over de wijk en het piramidale hart van de bibliotheek gelegd. De bibliotheek staat hier bovenop, met vloeren, wanden, plafonds en zelfs deuren van dezelfde baksteen. Deze consistente materialisatie onderstreept het publieke karakter van de bibliotheek door het verschil helder te communiceren: achter de glazen kap is de bibliotheek zichtbaar, achter het baksteen bevindt zich de rest van het programma. Een andere verwijzing naar het agrarische verleden ligt in de boekenkasten, gemaakt van gerecyclede bloempotten. Deze elementen zijn brandveilig, economisch en vormen een perfecte achtergrond voor de boeken. Tegelijk begeleiden ze de bezoekers door het gebouw door functies over te nemen zoals leuning, balustrade, informatiebalie en bar. Ze vormen een aanvullend element in het materialenpalet van baksteen, glas en hout: gerecyclede materialen. Boekenkasten die buiten bereik liggen, vervullen een belangrijke visuele rol en herbergen het archief van de bibliotheek.

Binnen het maximaal toegestane bouwvolume is de Boekenberg overdekt met een schuurvormige glazen kap met houten spanten, wat resulteert in een transparante, bijna openluchtbibliotheek. Onder het glas bevindt zich een publieke ruimte zonder airconditioning. In de zomer zorgen natuurlijke ventilatie en zonwering voor een comfortabel binnenklimaat; in de winter zorgen vloerverwarming en dubbele beglazing voor een stabiele binnentemperatuur. Het klimaatsysteem is gebaseerd op een innovatieve combinatie van bewezen technieken zoals warmte- en koudeopslag in de bodem, natuurlijke ventilatie en diverse andere ingrepen. Deze bekroonde, onzichtbare geïntegreerde techniek is ontwikkeld door Arcadis in samenwerking met MVRDV.

De nieuwe openbare bibliotheek maakt deel uit van een groter plan om het stadscentrum te versterken en te intensiveren. MVRDV ontwierpen ook het aangrenzende plan met 42 woningen voor een lokale woningcorporatie. De appartementen variëren sterk in grootte, van studio’s tot gezinswoningen, waardoor een meer diverse stedelijke bevolking wordt aangetrokken. Een speels, schuin geplaatst huis vormt het middelpunt van een ensemble van abstracte traditionele typologieën: een eigentijdse referentie in plaats van een nostalgische kopie. Woningbouw en bibliotheek delen materialisatie, openbare ruimte en milieutechnologie. Qua identiteit doet het project denken aan een uitvergrote boerderij, die tegelijkertijd verwijst naar én een monument vormt voor het agrarische verleden van Spijkenisse en de groei naar een stad. Op het nieuwe marktplein markeren de contouren van gesloopte gebouwen uit de jaren zestig het oude centrum, dat is getransformeerd tot een nieuw dorpshart voor een groeiende stad, niet nostalgisch maar met respect voor de geschiedenis.

Met hun ontwerp voor de bibliotheek van Spijkenisse wilden de architecten van MVRDV de traditionele vorm van de stolpboerderij in een nieuwe gedaante terugbrengen. Het resultaat is een 26 meter hoge piramide van gelamineerde houten spanten en dubbele beglazing. Binnen heeft het gebouw brede, piramidevormige terrassen met boekenkasten: letterlijk een berg boeken, wat de naam Boekenberg verklaart. De liftschacht is losgehouden van de dakconstructie zodat beide onafhankelijk van elkaar kunnen bewegen. De dakconstructie bestaat uit drie grote scharnierende spanten, waarvan de langste 35 meter lang zijn.

ABT verzorgde het constructieve ontwerp.